به گزارش آب و هوا چطوره، استان کویری یزد که همواره به اقلیم خشک و گرم خود مشهور بوده، این روزها با پدیدهای فراتر از گرمای معمول روبهروست؛ طوفانهای گردوغبار که نه تنها روزها بلکه شبهای این دیار تاریخی را نیز به کام مردم تلخ کرده است و از نیمه تیر ۱۴۰۵ به بحرانی فراگیر تبدیل شده است. براساس میانگین ۲۴ ساعته ایستگاههای سنجش کیفیت هوا در سال ۱۴۰۴، روزهای بالای استاندارد در اردکان ۱۰۳ روز، در میبد ۷۲ روز، در شهرهای مختلف استان یزد ۶۸ روز، بافق ۲۲ روز، مهریز ۳۵ روز و اشکذر ۶۵ روز ثبت شده است.
مدیرکل حفاظت محیطزیست استان یزد، حسن اکبری، با توضیح دو نوع روز ناسالم گفت: نخست، روزهایی که وارونگی دمایی در روزهای سرد باعث آلودگی صنعتی و ترافیکی میشود و از ساعات شب تا صبح در هوا باقی میماند؛ این نوع آلودگی قابل برنامهریزی و کنترل است و با تشدید پایشها و محدودیت استقرار صنایع آلاینده، کاهش مییابد. اما نوع دوم که در بهار، تابستان و پاییز رخ میدهد و از ناپایداری هوا و طوفانهای گردوغبار ناشی میشود، بهمراتب شدیدتر است و منشا اصلی آن کویرهای جنوب سمنان، اطراف تالاب گاوخونی و گاه کشورهایی مانند عراق، عربستان و سوریه است. تیرماه امسال بهطور قابلتوجهی با افزایش غلظت ذرات معلق همراه بود.
مدیرکل محیطزیست استان همچنین با اشاره به نقش تغییر اقلیم و برداشت بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی، توضیح داد که با وجود رطوبت و پوشش گیاهی در گذشته شدت گردوغبار کمتر بود و اکنون خاک لخت با کوچکترین وزش باد بهراحتی به معلقات تبدیل میشود. برای مقابله، نیازمند عزم ملی، مدیریت منابع آب، حفظ پوشش گیاهی و دیپلماسی زیستمحیطی با کشورهای همسایه هستیم تا حقابه تالابها و دریاچهها تامین شود.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان یزد، رضا باقری، به نقش حیاتی پوشش گیاهی بهعنوان سپر دفاعی در برابر فرسایش بادی اشاره کرده و میگوید خشکسالیهای پیدرپی و تغییر کاربری اراضی این سپر را تخریب کرده است. وی از اجرای طرح تثبیت بیابان در بیش از ۵۶۱ هزار هکتار از اراضی استان خبر داد و افزود که این طرحها با بیولوژیک و مکانیکی از حرکت ماسهها جلوگیری میکند و همچنین برنامههایی مانند ترسیب کربن، حفظ بانک بذر و مشارکت مردمی در کاشت یک میلیارد درخت دنبال میشود. با این وجود، این اقدامات زمانبر است و پاسخ کوتاهمدت ندارد.
مدیرکل منابع طبیعی همچنین بر لزوم هماهنگی فرابخشی تأکید کرد و افزود: وزارت نیرو باید مدیریت منابع آب را جدی بگیرد، جهاد کشاورزی از تغییر کاربری مراتع جلوگیری کند و ما با پایشهای هوشمند و سنجش از دور حفاظت از عرصههای طبیعی را تشدید میکنیم؛ بدون چنین هماهنگی، هیچ اقدام جزیرهای به نتیجه نمیرسد.
در کنار این تلاشهای زیربنایی، هواشناسی نیز بهعنوان کلیدیترین بخش پیشبینی، با چالشهای بزرگی روبهرو است. رضا برهانی، مدیرکل هواشناسی استان یزد توضیح میدهد که پیشبینی طوفانهای گردوغبار به دلیل ماهیت دینامیکی جو، هیچگاه قطعیت کامل ندارد. شدت و زمان ورود این پدیده به استان به سرعت و جهت باد در لایههای میانی و بالایی جو بستگی دارد و گاهی از پیشبینی اولیه فراتر یا کمتر است. هشدارها بر پایه مدلهای عددی جهانی و دادههای ایستگاههای سینوپتیک صادر میشود؛ اما به دلیل سیالیت جو، همواره با نوسان همراه است.
روایت مردم از شبهای بیخوابی و تنگی نفس نیز این بحران را به زندگی روزمره کشانده است. یکی از شهروندان یزدی میگوید که هشدارها گاهی کارساز است و سفر جادهای را لغو میکند، اما طوفان ناگهانی دید را میزِند و رانندگی در غبار شدید خطرناک میشود. دیگری اشاره میکند که گاهی هشدار نارنجی وجود دارد اما رخداد جدی اتفاق نمیافتد و گاهی با هشدار زرد، غبار تا ساعتها در خانهها ماندگار میشود و کیفیت هوا را بهشدت پایین میآورد.
در پایان، مردم خواستار مدیریت یکپارچه بحران هستند. راهکار پایدار، بهگفته کارشناسان، عزم ملی برای مدیریت منابع آب، جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی، کنترل معادن و دیپلماسی زیستمحیطی با کشورهای همسایه است تا منابع آبی مورد نیاز تالابها و دریاچهها پایدار بماند؛ اقدامی که زمانبر است اما ضروری.
