به گزارش آب و هوا چطوره، در بحبوحه یکی از شدیدترین خشکسالیهای دهههای اخیر که سدهای تهران را به مرز بحران رسانده، نیروی هوافضای سپاه پاسداران با اجرای عملیات گسترده بارورسازی ابرها وارد میدان مبارزه با کمآبی شده است. از ۲۴ آبان تاکنون، پروازهای تخصصی سپاه در مناطق کلیدی کشور، امید به افزایش ۱۸ تا ۲۵ درصدی بارش را زنده کرده، اما کارشناسان تأکید دارند این فناوری تنها ابزار مکمل است و نمیتواند بحران ساختاری آب ایران را به تنهایی حل کند.
بارورسازی ابرها که با تزریق موادی مانند یدید نقره به ابرهای سرد برای تحریک بارش انجام میشود، بیش از نیم قرن است که در جهان به کار گرفته میشود. بیش از ۵۰ کشور از آن استفاده میکنند و چین، امارات متحده عربی و ایالات متحده به عنوان پیشروان جهانی شناخته میشوند. ایران نیز که سالها برنامههایی پراکنده داشت، در سال آبی جاری (۱۴۰۴-۱۴۰۵) عملیات را احیا و گسترش داده است.
اخبار اخیر نشان میدهد نقش محوری نیروی هوافضای سپاه در اجرای پروازهای بارورسازی هوایی روشن است. با برخورداری از خلبانان ماهر و هواپیماهای مجهز، این نیرو مسئولیت اصلی انجام پروازهای بارورسازی را بر عهده گرفته است. بهواسطه اعلام روابط عمومی این نیرو در ۲۷ آذر ۱۴۰۴، عملیات از ۲۴ آبان آغاز شده و تا پایان بهار ۱۴۰۵ ادامه خواهد داشت. تمرکز این عملیات بر سه منطقه اصلی است: حوضه دریاچه ارومیه، استانهای مرکزی مانند یزد و پهنه تهران-البرز-قزوین.
رکوردشکنی اخیر سپاه چشمگیر بوده؛ در ۴۸ ساعت منتهی به ۱۹ آذر، ۸ سورت پرواز تخصصی انجام شد که ارومیه، یزد و تهران را شامل میشد. تنها در یک روز (۱۹ آذر)، سه سورت پرواز اجرا شد—دو سورت روی ارومیه و یکی روی محور تهران تا قزوین. این عملیاتها نیازمند ورود کنترلشده به داخل ابرهای سرد و تصمیمگیری لحظهای است؛ مهارتی که کارشناسان آن را عامل کلیدی موفقیت سپاه میدانند.
هماهنگی با وزارت نیرو و سازمان هواشناسی کامل بوده و شواهد اولیه از موفقیت عملیات خبر میدهند، هرچند ارزیابی نهایی به پایش چندماهه نیاز دارد. برخی بارشهای اخیر در غرب و شمالغرب کشور به این عملیات نسبت داده شده، اما کارشناسان هواشناسی تأکید میکنند سامانههای طبیعی نقش اصلی را داشتهاند.
ایران یکی از بیش از ۵۰ کشور فعال در بارورسازی ابرها است و با استفاده از هواپیما، پهپادهای بومی در حوزه زایندهرود و ژنراتورهای زمینی، عملیات گستردهای را در ۱۴۰۴ اجرا کرده است. نقاط قوت ایران تمرکز روی مناطق بحرانی مانند ارومیه برای احیای اکوسیستم و گسترش به مرکز کشور است.
با این حال، در مقایسه جهانی، ایران هنوز در رتبههای برتر نیست. چین برنامهای عظیم با هدف پوشش ۵.۵ میلیون کیلومتر مربع تا ۲۰۲۵ دارد؛ امارات و عربستان در منطقه خلیج فارس پیشتازند و سالانه صدها مأموریت انجام میدهند. ایران حالا فعالتر شده، اما برنامههایش نسبتاً جدیدتر و وابسته به شرایط جوی است.
مطالعات جهانی (از جمله گزارشهای سازمان جهانی هواشناسی) نشان میدهد بارورسازی میتواند ۵ تا ۲۰ درصد (معمولاً ۱۰ تا ۱۵ درصد) بارش را در ابرهای مناسب افزایش دهد، اما اثبات قطعی آن دشوار است و در خشکسالی شدید کمتر مؤثر است. برخی کشورها مانند اسرائیل برنامه را به دلیل نبود شواهد علمی متوقف کردهاند.
چشمانداز: عمل بارورسازی میتواند مکملی مفید باشد اما جایگزین راهکارهای ساختاری نیست. برای عبور از بحران آب، ایران به سرمایهگذاری بلندمدت، پژوهش بیشتر و دیپلماسی منطقهای نیاز دارد تا همکاری بینالمللی در مواجهه با پدیده همزمان بابارشها تحقق یابد.
