به گزارش آب و هوا چطوره، خشکسالی و سوء مدیریت در ایران آب را از یک نعمت طبیعی به یکی از جدیترین نگرانیهای مردم تبدیل کرده است. دسترسی به آب که روزگاری به آسانی بود، اکنون به یکی از دغدغههای روزمره تبدیل شده و گفتوگوهای روزمره مردم را از مشکلات معیشتی به آب میکشاند. در چنین شرایطی فناوریها، به ویژه بارورسازی ابرها، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفتهاند. برخی آن را راهی برای نجات خشکسالی میدانند و برخی دیگر هزینهای پرخرج و بینتیجه. واقعیت اما میان این دو دیدگاه است. کاهش بارشها، افت منابع زیرزمینی، خشک شدن تالابها و دریاچهها، افزایش کانونهای انتشارریزگردها و مناقشات آبی نشان میدهد که این فناوریها بدون پشتوانه علمی و برنامهریزی دقیق نمیتوانند بحران آب را مدیریت کنند.
نشست بارورسازی ابرها؛ از خیال تا واقعیت در مرکز اطلاعات ملی وزارت نیرو برگزار شد تا از هیجان، شایعه و قضاوتهای صفر و صد فاصله بگیرد و تصویری واقعگرایانه از این فناوری ارائه دهد. در این نشست مسئولان و صاحبنظران با پیشینۀهای علمی و اجرایی کوشیدند تصویر واقعی از بارورسازی را مطرح کنند؛ تصویری که نه معجزه میکند و نه بیفایده است.
تقویت نهاد مسئول بارورسازی از محورهای این گفتوگو بود.
پدر علم هواشناسی ایران در ابتدای نشست گفت: ایران در کمربند خشک جهان قرار دارد و هر اقدامی که بتواند به صورت محدود به تامین آب کمک کند، ارزش بررسی دارد. اما این بررسی باید بر پایه علم باشد و نباید از آن انتظار معجزه داشت.
حسین اردکانی با تأکید بر اینکه بارورسازی ابرها بارش را خلق نمیکند، بلکه در بهترین حالت میتواند بارش موجود را تقویت کند، به کتابهای مرجع علمی استناد کرد و افزود: اثرگذاری این فناوری معمولاً در بازه ۵ تا ۲۰ درصد قرار دارد و فقط در شرایط خاص و بسیار دقیق ممکن است به حدود ۲۵ درصد برسد. همین فرآیند اگر به درستی و در شرایط مناسب انجام نشود، میتواند نتیجه عکس داشته باشد و حتی موجب کاهش بارش شود.
این پیشکسوت هواشناسی با اشاره به تجربه ایران در بارورسازی در دهه ۵۰ خورشیدی بر ضرورت تقویت نهاد متولی بارورسازی، تأمین الزامات فنی و انتخاب درست مناطق هدف تأکید کرد و گفت: حتی افزایش ۱۰ تا ۱۵ درصدی بارش، در شرایط کمآبی فعلی، میتواند اهمیت زیادی داشته باشد؛ به شرط اینکه دقیق، علمی و قابل ارزیابی باشد.
نه انکار مطلق و نه تصویرسازی اغراقآمیز از بارورسازی به عنوان راهحل همه مشکلات آب قابل پذیرش نیست؛ بارورسازی باید یکی از راههای مدیریت آب باشد.
نماینده اصفهان در مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به پیشرفتهای کشور در صنعت آب و توانمندی ایران در خدمات فنی و مهندسی یادآوری کرد که همین نگاه منجر به تصویب اساسنامه سازمان توسعه و بهرهبرداری فناوریهای نوین آبهای جوی در سال ۱۴۰۱ شد تا با کمک شرکتهای دانشبنیان بتوان گامهای مثبتی در این زمینه برداشت.
حامد یزدیان با انتقاد از رویکرد وزارت نیرو در سالهای گذشته گفت سیاست غالب در استفاده از فناوریهای نوین آبهای جوی بیشتر بر انکار استوار بوده و این رویکرد موجب کنار گذاشته شدن بسیاری از ظرفیتهای علمی و اجرایی شده است. حتی پس از تشکیل سازمان جدید نیز به جای اعتماد به دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان، نوعی تصدیگری شکل گرفت که مانع نوآوری شد.
این نماینده با هشدار نسبت به دو گرایش افراطی در زمینه بارور سازی ابرها تاکید کرد: نه انکار تمام و نه اغراق در امکان آن به عنوان راهحل همه مسائل آب قابل پذیرش نیست. بارورسازی باید یکی از ابزارهای مدیریت آب باشد.
یزدیان همچنین گفت: افزایش ۵ تا ۲۰ درصدی بارش در اقلیم خشک ایران، وقتی با هزینههای سنگین طرحهای انتقال آب مقایسه میشود، عدد قابل توجهی است.
نماینده اصفهان در مجلس شرط اصلی موفقیت را توسعه سامانههای پایش، رادارهای هواشناسی و شناخت دقیق فیزیک جو دانست و تصریح کرد: بدون این زیرساختها، بسیاری از عملیاتهای بارورسازی کور خواهد بود و ارزیابی علمی آن ممکن نیست.
بارورسازی علمی پیچیده است و دستاوردهای آن محدود باقی میماند.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی نیز گفت وضعیت هوای ایران تحت نظارت سازمان جهانی هواشناسی است و این سازمان از ۱۹۹۵ بیانیهها و گزارشهای متعدد منتشر کرده است که شواهدی مبنی بر اثرگذاری مواد بارورکننده بر میکروفیزیک ابر ارائه میدهد، هرچند قطعیتها و ریسکها نیز در همان بیانیهها خاطرنشان شده است.
مدیر سازمان توضیح داد که بارورسازی نه به معنای خلق بارش است و نه از آن برای هر اقلیم نسخه واحدی وجود دارد؛ ایران با شرایط کوهستانی در برخی مناطق برای اجرای هدفمند این فناوری مناسب است، اما هر تصمیمی باید مبتنی بر آزمایش، راستیآزمایی، دادههای دقیق و ارزیابی مستقل دانشگاهی باشد.
آنچه در گفتوگوهای حاضر برجسته شد فاصله معنادار بین باور عمومی و واقعیت علمی بارورسازی ابرهاست. به همین دلیل نمیتوان آن را معجزهای برای عبور از بحران آب دانست و نباید از کنار آن بیتفاوت گذشت. واقعیت آن است که بارورسازی ابزار محدودی است، پرریسک و وابسته به دادهها و پایش دقیق؛ بدون آنها بیشتر به یک خیال میماند.
