به گزارش آب و هوا چطوره، لرستان در سال‌های اخیر با ترکیبی از بارش‌های شدید و سیلاب و همچنین خشکسالی و کاهش منابع آب مواجه بوده و به‌طور جدی به مدیریت حوزه‌های آبخیز و کنترل روان‌آب‌ها می‌نگرَد تا از فرسایش خاک و خطر سیلاب بکاهد و منابع آبی را تقویت کند.
در دو سال اخیر، عملیات آبخیزداری در ۴۰ حوزه آبخیز و سطحی برابر با ۸۸ هزار هکتار آغاز شده است و پیش‌بینی می‌شود در سال ۱۴۰۵ نیز این عملیات برای بیش از ۱۲۰ هزار هکتار دیگر تداوم یابد. تاکنون بیش از ۱.۱ میلیون هکتار از سطح استان تحت پوشش این طرح‌ها قرار گرفته، هرچند فرسودگی سازه‌های آبخیزداری، تغییر کاربری اراضی و اجرای برخی پروژه‌های عمرانی بدون توجه به طرح جامع حوزه‌های آبخیز از جمله چالش‌های اصلی هستند.
عبدالرضا نوریزدان، معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان، درباره آثار این اقدامات توضیح می‌دهد: آبخیزداری در مناطق کوهستانی هر هکتار به‌طور متوسط می‌تواند بیش از ۵۰۰ مترمکعب روان‌آب را در هر بارش ذخیره کند و با کاهش سرعت جریان، بخش زیادی از آب به نفوذ در خاک منجر می‌شود و به‌این ترتیب در مقابله با خشکسالی، احیای چشمه‌ها و قنوات و رونق زندگی مردم منطقه نقش‌آفرین است. این فرایند به کنترل سیلاب، کاهش خشکسالی و تقویت منابع آبی منتهی می‌شود.
یکی از مهم‌ترین دستاوردها در شمال خرم‌آباد مشاهده شده است: اجرای این طرح‌ها باعث کنترل حدود ۷۰ درصد سیلاب‌های شهر شده و در سال‌های اخیر با بارش‌های شدید همچنان شاهد توسعه سیل در پایین‌دست نیستیم. تجربه‌های دیگری مانند سراب بیه دورود نشان می‌دهد که اجرای این پروژه‌ها می‌تواند بیش از ۲۰۰ هزار تن رسوب را به رودخانه سزار منتقل کند تا به مخازن سد دز برسد و یا سد ریمله با تزریق بیش از یک میلیون متر مکعب سیلاب به آبخوان‌ها کارستی، نقش مؤثری ایفا کند. همچنین مرمت و احداث ۳۷ بند خاکی در حوزه گندمینه الیگودرز به احیای قنوات منجر شده است.
اما لرستان همچنان با چالش‌های بنیادی روبه‌روست. نوریزدان بر این باور است که فرسایش خاک از ۳۷ تن در هکتار در سال فراتر می‌رود و رسوب‌زایی تا ۵۳ تن در هکتار در سال می‌تواند باشد؛ این وضعیت ناشی از جابه‌جایی توده‌های لغزشی، انتقال رسوبات در کانال‌ها و بارش‌های سنگین است. به همین دلیل کنترل روان‌آب و کاهش رسوب به‌عنوان یکی از کارکردهای کلیدی آبخیزداری مطرح می‌شود تا خاک استان حفاظت شود.
در حال حاضر بیش از ۱.۱ میلیون هکتار از سطح استان تحت پوشش آبخیزداری قرار گرفته‌اند، اما عمر مفید سازه‌های موجود و تغییر کاربری اراضی و افزایش پروژه‌های عمرانی بدون طرح جامع، منجر به نیاز به مرمت و بازسازی سازه‌های آبخیزداری شده است. یکی از چالش‌های کم‌اهمیت‌تری که با آن روبه‌رو هستیم، دخالت‌های سیاسی در تصمیم‌گیری‌های اجرای پروژه‌های آبخیزداری است. اجرای طرح‌ها باید براساس مطالعات و اولویت‌های حوزه‌های آبخیز باشد تا از اثرات منفی در پایین‌دست جلوگیری شود.
برای تبدیل وضعیت به یک برنامه جامع مدیریتی، سه نکته اصلی در نظر داریم: اول، توسعه طرح‌های آبخیزداری بر پایه مطالعات علمی و اولویت‌های هر حوزه؛ دوم، داشتن بودجه پایدار و معتبر برای اجرای پیوسته پروژه‌ها به‌طور چندساله؛ سوم، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و مشارکت فعال مردم محلی.
هزینه اجرایی هر هکتار آبخیزداری در شرایط فعلی به‌طور متوسط حدود ۲۰ میلیون تومان است و برای پوشش یک حوزه هزار هکتاری به حدود ۲۰ میلیارد تومان سرمایه نیاز است. این سرمایه‌گذاری، در واقع پیشگیرانه و برای کاهش خسارات آتی سیلاب و خشکسالی است.
در نهایت، آبخیزداری به‌عنوان یکی از محورهای توسعه و تاب‌آوری لرستان باید از حالت پروژه‌ای به یک برنامه مدیریت یکپارچه حوزه آبخیز تبدیل شود تا بتوان با مدیریت بهینه روان‌آب، خاک و منابع آب، در برابر سیلاب و خشکسالی تاب‌آورتر بود.
